Јануари се покажа како еден од најалармантните месеци кога станува збор за насилството врз жени и деца во Северна Македонија. Додека се подготвуваа јавни реакции и анализи, секојдневно се појавуваа нови случаи – тешки телесни повреди, закани, грабнувања, присилба, дигитално насилство, па дури и фемициди. Ана Аврамоска Нушкова, проектна координаторка во Националната мрежа зборуваше за ТВ Сител на оваа тема.
Во само неколку денови беа регистрирани две убиства – во Богданци, каде син ја уби својата мајка, и во Битола, каде внук тешко ја повреди својата баба, која подоцна им подлегна на повредите. Истовремено, беа пријавени и случаи на сексуално насилство врз деца од блиски роднини. Практично, сите форми на насилство предвидени во законодавството беа застапени.
Овие случаи не се изолирани инциденти, туку јасен показател за длабок, системски проблем.
Каде затајува системот?
Насилството не може да се третира селективно или поединечно. Законот јасно предвидува мултисекторско, интегрирано постапување – вклучување на сите релевантни институции во превенцијата, заштитата и реинтеграцијата на жртвите. Кога овој пристап не функционира, последиците се фатални.
Затајувањето не е само кај една институција. Центрите за социјална работа, полицијата, судовите, обвинителствата, здравствените и образовните институции – сите имаат законска, професионална и морална обврска да постапуваат навремено и соодветно.
Центрите за социјална работа мора да имаат доволен број стручен и сензибилизиран кадар, способен да направи проценка на ризик, да предложи мерки, да упати жртви и да иницира судска заштита. Истото важи и за полицијата, која мора континуирано да се обучува и да ги применува постоечките протоколи. Судството и обвинителството пак имаат клучна улога во обезбедување брза и ефективна заштита.
Дигиталното насилство – тешка повреда на човековите права
Посебно загрижувачки е порастот на насилството во дигиталниот простор. Злоупотребата на фотографии, видеа и лични податоци остава длабоки и долготрајни последици врз менталното здравје, безбедноста и животот на жртвите.
Воведувањето на ново кривично дело за злоупотреба на интимни материјали е значаен чекор напред и пополнување на долгогодишна правна празнина. Сепак, праксата покажува дека штетата не секогаш е резултат на експлицитна сексуална содржина. Доволно е фотографија преземена без согласност, споделени лични податоци или јавна изложеност што доведува до губење работа, нарушени односи, изолација и долготрајна психолошка траума.
Овие последици не се моментални – тие се процес кој ја уништува безбедноста и достоинството на жртвата.
Насилството не е приватен проблем
Националната мрежа против насилство врз жени и семејно насилство нагласува дека нивните застапувачки активности ќе продолжат. Очекувањата од институциите се јасни: итни, суштински и координирани реакции, со фокус на превенција и ефективна заштита.
Доколку навистина веруваме дека насилството не е приватен проблем, тогаш мора да го третираме како општествена одговорност. Молкот, задоцнетите реакции и институционалната неажурност директно придонесуваат кон повторување на насилството.
Без итни системски промени, насилството ќе продолжи да се повторува – а цената повторно ќе ја плаќаат жртвите, со својата безбедност, достоинство и живот.
Целото интервју може да се погледне подолу.
